گر بماند نام نيك از آدمى * به كه ماند زو سراى زرنگار « 1 » و اين چند بيت از شعر سعدى نگاشته است : شنيدم كه در وقت نزع روان * به هرمز چنين گفت نوشيروان « 2 » كه خاطر نگهدار درويش باش * نه در بند آسايش خويش باش نياسايد اندر ديار تو كس * چو آسايش خويش خواهى و بس نيايد به نزديك دانا ، پسند * شبان ، خفته و گرگ ، در گوسفند برو ، پاس درويش و محتاج دار * كه شاه از رعيت بود تاجدار رعيت چو بيخ است و سلطان درخت * درخت اى پسر باشد از بيخ سخت مكن تا توانى دل خلق ريش * وگر مىكنى ، مىكنى بيخ خويش و چنان كه گفته شد ، عرض شهر شيراز از خط استوا 29 درجه و 36 دقيقه است « 3 » و طول شيراز از گرىنيچ ، رصدخانه انگلستان 52 درجه و 43 دقيقه است و در كتاب جام جم ، 52 درجه و 40 دقيقه قرار داده است « 4 » ، انحراف قبله شيراز از نقطه جنوب به جانب مغرب 56 درجه و 46 دقيقه به استخراج حكيم دانشور ميرزا عبد الغفار اصفهانى ، معلم و استاد علوم رياضيه مدرسه رفيعه دار الفنون سلطانى دار الخلافه طهران است . و ببايد دانست كه شهر شيراز در زمان معمورى 12 دروازه « 5 » و 19 محله « 6 » داشته است و دور باروى آن نزديك به فرسخ و نيمى بود و نواب كريم خان زند ، وكيل السلطنه طاب ثراه ، شيراز را در 6 دروازه و 11 محله قسمت فرمود و دروازه بيضا و دروازه جباچى و دروازه سعادت آباد و دروازه فسا و دروازه گوسفند و دروازه خاتون را موقوف بداشت و دور بارو را فرسخى فرمود و محله باغ نو و محله باهليه و محله درب كازرون و محله دشتك و محله سراجان و محله شاه چراغ ( ع ) و محله شيادان و محله موردستان را جزو محلات ديگر نمود . « 7 » دروازه اول شيراز ، دروازهء باغ شاه : در جانب شمال شيراز است . دروازه دويم ، دروازهء اصفهان : كه گذرگاه كاروان اصفهان است در ميانه شمال و مشرق شيراز باشد و در قديم آن را دروازه استخر مىگفتند . « 8 » سيم : دروازهء سعدى : كه محاذى تكيه شيخ سعدى ( رحمة اللّه عليه ) در مشرق شيراز است

--> ( 1 ) . در قصيده‌اى به مطلع : بس بگرديد و بگردد روزگار * دل به دنيا در نبندد هوشيار ( 2 ) . حكايتى است از باب اول بوستان . ( 3 ) . در جام جم ، ص 606 ، 29 درجه و 37 دقيقه . ( 4 ) . در جام جم ، ص 606 ، 52 درجه و 40 دقيقه . امروزه جلگه شيراز در 29 درجه و 38 دقيقه عرض شمالى و 52 درجه و 40 دقيقه طول شرقى واقع شده . ( شيراز در گذشته و حال ، ص 1 ) . ( 5 ) . مرحوم فرصت مىنويسد : گويند شيراز سابق نه دروازه داشته ولى كنون آن را شش دروازه است . آثار العجم ، ص 432 . در نزهة القلوب ، ص 114 ، آمده است كه : ( شهر شيراز 17 محله است و نه دروازه دارد اصطخر و دراك ، موسى ، بيضا ، كازرون ، سلم ، فسا ، باب نو ، دولت و سعادت ؛ شهر در غايت خوشى است ) . ( 6 ) . ( در شيراز نامه‌ها ، 17 محله ) آثار العجم ، ص 433 . ( 7 ) . در نزهة القلوب ، ص 115 ، از محله ( خرگاه تراشان ) هم نام برده مىشود . ( 8 ) . آثار العجم ، ص 433 .